Το RIGHTS WHISPER ανταποκρίνεται σε μια κεντρική πρόκληση στον τομέα της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος: η ύπαρξη νομοθεσίας δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς να καταγγείλουν παρατυπίες ή ότι οι οργανισμοί γνωρίζουν πώς να διαχειρίζονται σωστά τις αναφορές. Η Ελλάδα, η Σλοβενία και η Βουλγαρία έχουν μεταφέρει την Ευρωπαϊκή Οδηγία για την Προστασία των Μαρτύρων Δημοσίου Συμφέροντος στο εθνικό τους δίκαιο, ωστόσο το έργο εντοπίζει συνεχιζόμενα πρακτικά κενά όσον αφορά την ευαισθητοποίηση, την εμπιστοσύνη, τις διαδικασίες, την εμπιστευτικότητα, την προστασία από αντίποινα και την πρόσβαση σε ένδικα μέσα.

Το έργο συγκεντρώνει την EQUALINE ως συντονιστή, τη Διεθνή Διαφάνεια Σλοβενίας (Transparency International Slovenia), το Ινστιτούτο Κοινωνικής Καινοτομίας και Συνοχής (Fifty-Fifty) και τη Διεθνή Διαφάνεια Βουλγαρίας (Transparency International Bulgaria). Η εταιρική σχέση ακολουθεί μια προσέγγιση από την έρευνα στην πράξη (research-to-practice). Τα ευρήματα σχετικά με τη λειτουργία των συστημάτων αναφοράς και την ευαισθητοποίηση των εργαζομένων μεταφράζονται σε πρακτική καθοδήγηση, εκπαίδευση, δράσεις ενδυνάμωσης ικανοτήτων και προσβάσιμη δημόσια επικοινωνία.

Η Οδηγία της ΕΕ για την Προστασία των Μαρτύρων Δημοσίου Συμφέροντος

Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 θεσπίζει κοινά ελάχιστα πρότυπα για την προστασία των ατόμων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της ΕΕ, τις οποίες απέκτησαν σε εργασιακό πλαίσιο. Ο σκοπός της δεν είναι μόνο η δημιουργία μηχανισμών αναφοράς, αλλά το να καταστήσει την υποβολή αναφορών πιο ασφαλή και προβλέψιμη. Η Οδηγία απαιτεί κατάλληλους εσωτερικούς και εξωτερικούς διαύλους αναφοράς και θέτει κανόνες για τον τρόπο παραλαβής και παρακολούθησης των αναφορών. Στο πρακτικό πλαίσιο του έργου, αυτό περιλαμβάνει τη βεβαίωση παραλαβής μιας αναφοράς εντός επτά ημερών και την παροχή ενημέρωσης (feedback) γενικά εντός τριών μηνών.

Η εμπιστευτικότητα αποτελεί θεμελιώδη διασφάλιση. Η ταυτότητα του αναφέροντος πρέπει να προστατεύεται σύμφωνα με την Οδηγία, ενώ οι οργανισμοί και οι αρμόδιες αρχές χρειάζονται διαδικασίες που επιτρέπουν την ασφαλή διαχείριση των αναφορών από κατάλληλα ορισμένα άτομα. Η Οδηγία απαγορεύει επίσης τα αντίποινα. Αυτό περιλαμβάνει τη δυσμενή μεταχείριση που συνδέεται με την αναφορά και υποστηρίζεται από μέτρα που αποσκοπούν στην προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε ένδικα μέσα σε περίπτωση εκδήλωσης αντιποίνων.

Το RIGHTS WHISPER δεν δημιουργεί έναν νέο ή παράλληλο δίαυλο αναφοράς. Αντίθετα, βοηθά τους εργαζόμενους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, τους υπεύθυνους αναφορών, τους επαγγελματίες συμμόρφωσης (compliance) και ανθρώπινου δυναμικού (HR), τους δημόσιους φορείς και τις αρμόδιες αρχές να κατανοήσουν και να χρησιμοποιήσουν το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο πιο αποτελεσματικά. Το έργο εστιάζει στη μετάφραση των νομικών υποχρεώσεων σε καθημερινές διαδικασίες, προσβάσιμη καθοδήγηση και πρακτική μάθηση.

Η Οδηγία και ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ

Το RIGHTS WHISPER εντάσσει την Οδηγία στο ευρύτερο πλαίσιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το Άρθρο 11 του Χάρτη προστατεύει την ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης και συνδέεται στενά με τη δυνατότητα καταγγελίας/αναφοράς παρατυπιών. Το Άρθρο 31 αφορά τις δίκαιες και αμερόληπτες συνθήκες εργασίας και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την προστασία από αντίποινα στον χώρο εργασίας. Το Άρθρο 41 θεσπίζει το δικαίωμα στη χρηστή διοίκηση, το οποίο αντικατοπτρίζεται στη διαφανή, έγκαιρη και δίκαιη διαχείριση των αναφορών. Το Άρθρο 47 προστατεύει το δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής και δίκαιης δίκης, κάτι που είναι ουσιαστικό όταν ένας μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος χρειάζεται να προσβάλει αντίποινα ή να ζητήσει αποκατάσταση/αποζημίωση.

Αυτή η σύνδεση είναι κεντρικής σημασίας για το RIGHTS WHISPER. Η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως μια απαίτηση συμμόρφωσης (compliance), αλλά ως πρακτική έκφραση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της χρηστής διακυβέρνησης.

Το Όραμά μας

Μια Ευρώπη στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν για παρατυπίες και αυθαιρεσίες χωρίς φόβο, τα συστήματα αναφοράς είναι αξιόπιστα και προσβάσιμα, και οι θεσμοί ανταποκρίνονται στις αποκαλύψεις νόμιμα, δίκαια και με διαφάνεια.

Η Αποστολή μας

Να ενισχύσουμε την πρακτική εφαρμογή της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, συνδέοντας τον Χάρτη της ΕΕ και την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 με την έρευνα, την ενδυνάμωση των θεσμικών ικανοτήτων, τους προσβάσιμους εκπαιδευτικούς πόρους και την ευαισθητοποίηση του κοινού.

Τι Κάνουμε

• Ερευνούμε πώς λειτουργούν στην πράξη η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και οι δίαυλοι αναφοράς στις συμμετέχουσες χώρες.
• Συνδέουμε την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 με τα Άρθρα 11, 31, 41 και 47 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.
• Αναπτύσσουμε πρακτική καθοδήγηση, εκπαιδευτικό υλικό και δράσεις ενδυνάμωσης ικανοτήτων για Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚΠ), υπευθύνους αναφορών και συμμόρφωσης, δημόσιους φορείς και αρμόδιες αρχές.
• Βελτιώνουμε τη δημόσια κατανόηση σχετικά με τους διαύλους αναφοράς, την εμπιστευτικότητα, την προστασία από αντίποινα και τα διαθέσιμα ένδικα μέσα.
• Δημιουργούμε προσβάσιμους πόρους επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων podcasts, βίντεο, υλικού βασισμένου σε μελέτες περιπτώσεων και πολυγλωσσικών πληροφοριών.
• Προωθούμε τη συμπεριληπτική επικοινωνία με έμφαση στην ισότητα των φύλων, τη μη διακριτική μεταχείριση και την προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και υποεκπροσωπούμενες ομάδες.